قيام شيعيان در دوره خلافت مأمون مقدمه : شيعه در دورهء امين شيعيان در ده سال آخر خلافت هارون الرشيد ( 183 - 193 ق ) از تحركات سياسى كناره گرفتند و به تقيّه و پنهان‌كارى روى آوردند . آنان ترجيح دادند به ترميم زخم‌ها و انتظام پراكندگىهايى بپردازند كه در پى ضربات مداوم دوره‌هاى قبل ، بر ايشان وارد شده بود . در عين حال ، مترصد فرصت مناسبى بودند تا قيام‌هاى شيعى تازه‌اى برپا كنند . قتل بسيارى از پيشوايان برجستهء علوى در دورهء هارون الرشيد ، باعث محروميت شيعيان از پيشوايانى شد كه مىتوانستند آنان را در رويارويى با دولت عباسى رهبرى كنند . ازاين‌رو ، شيعيان ، منتظر ظهور پيشوايانى علوى ، هرچند با شأنى كمتر از رهبران پيشين شدند ، به اين اميد كه اين‌ها به صفوف مقدم بيايند و نبرد را ادامه دهند تا اين‌كه نهضت‌هاى شيعى جديدى برپا شود و حلقه‌اى ديگر به آن زنجيرهء طولانى ، كه شامل نهضت‌هاى فراوان شيعى است ، اضافه شود . محمد امين بعد از وفات پدرش رشيد در سال 193 ق خليفه شد ، « 1 » اما دوران خلافتش با فتنه‌ها و ناآرامىها همراه بود . برجسته‌ترين اين نابسامانىها ، درگيرى شديد بين امين و برادرش ، عبد اللّه مأمون بود ؛ زيرا امين با نظام ولايت‌عهدى كه هارون وضع كرده بود ، مخالفت كرد . « 2 » ( امين در نظر داشت كه برادرش مأمون را از ولايت‌عهدى خلع كند و به

--> ( 1 ) . ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، ج 6 ، ص 73 . ( 2 ) . هارون الرشيد فرزندش محمد امين را بر فرزند ديگرش مأمون مقدم داشت ؛ زيرا زبيده مادر امين ، عرب -